فرق معاملات اسپات و تعهدی چیست؟

حتما این سوال برای شما هم پیش آمده که چگونه تریدر شویم؟ در بازارهای مالی، انتخاب بین معاملات اسپات (Spot) و تعهدی یا مارجین (Margin) یکی از تصمیم‌های مهم برای هر تریدری است. این دو روش، هرچند هر دو با هدف کسب سود از نوسانات قیمت طراحی شده‌اند، اما در نحوه اجرا، میزان ریسک و نوع مالکیت دارایی تفاوت‌های اساسی دارند. اسپات بیشتر برای خرید واقعی و سرمایه‌گذاری بلندمدت استفاده می‌شود، ولی مارجین ابزاری حرفه‌ای برای معاملات پرریسک و کوتاه‌مدت است. با توجه به اهمیت این موضوع، در این مطلب تصمیم گرفته‌ایم به آموزش معاملات اسپات و مارجین و مقایسه ریسک اسپات و تعهدی بپردازیم.

معاملات اسپات چیست؟

معاملات اسپات یکی از ساده‌ترین و رایج‌ترین روش‌های خرید و فروش در بازارهای مالی است که در آن دارایی مورد نظر (مانند ارز دیجیتال، سهام یا کالا) به صورت فوری و نقدی بین خریدار و فروشنده مبادله می‌شود. در این نوع معامله، خریدار قیمت لحظه‌ای دارایی را می‌پردازد و مالکیت آن را بلافاصله دریافت می‌کند. برخلاف معاملات آتی یا مارجین که مبتنی بر پیش‌بینی قیمت آینده هستند.

در بازار اسپات، قیمت دارایی‌ها همان قیمت لحظه‌ای (Spot Price) است که بر اساس عرضه و تقاضا در لحظه تعیین می‌شود. اگر مثلاً کاربری در صرافی ارز دیجیتال بیت کوین بخرد، همان لحظه آن را در کیف پول خود دریافت می‌کند و مالک واقعی آن دارایی می‌شود.

این نوع معاملات به دلیل سادگی، شفافیت و ریسک پایین‌تر نسبت به سایر روش‌ها، میان سرمایه‌گذاران تازه‌کار و میان‌مدت محبوب است. با این حال، چون شامل اهرم یا پیش‌بینی قیمت آینده نیست، سود آن معمولاً کمتر از معاملات مشتقه است.

معاملات تعهدی یا مارجین چیست؟

معاملات تعهدی یا مارجین (Margin Trading) نوعی روش معامله در بازارهای مالی است که به معامله‌گران اجازه می‌دهد با استفاده از سرمایه قرض‌گرفته‌شده از صرافی یا کارگزار، حجم معامله خود را افزایش دهند. در واقع، فرد با پرداخت بخشی از مبلغ معامله به‌عنوان وثیقه (Margin) می‌تواند چند برابر سرمایه واقعی خود معامله کند.

برای مثال، اگر کاربر ۱۰۰ دلار داشته باشد و از اهرم ۵× استفاده کند، می‌تواند تا ۵۰۰ دلار معامله انجام دهد. این قابلیت باعث می‌شود سود احتمالی معامله چند برابر شود، اما در عین حال ریسک زیان نیز به همان اندازه افزایش می‌یابد. اگر بازار در جهت مخالف پیش‌بینی حرکت کند، صرافی به‌صورت خودکار موقعیت را می‌بندد تا از زیان بیش‌از‌حد جلوگیری کند؛ این فرآیند را لیکویید شدن (Liquidation) می‌گویند.

در معاملات مارجین، معامله‌گران می‌توانند هم از رشد قیمت (پوزیشن لانگ) و هم از ریزش بازار (پوزیشن شورت) سود ببرند. به همین خاطر این نوع معامله برای افراد باتجربه و با استراتژی دقیق مناسب‌تر است.

در کل، معاملات مارجین ابزاری قدرتمند اما پرریسک است که می‌تواند سودهای بزرگ یا زیان‌های سنگین به همراه داشته باشد. مدیریت سرمایه، تعیین حد ضرر و کنترل هیجانات در این نوع معاملات اهمیت حیاتی دارد.

معاملات اهرمی (Margin Trading) چگونه کار می‌کند؟

همان طور که گفتیم معاملات اهرمی به تریدر اجازه می‌دهد با چند برابر سرمایه واقعی خود وارد بازار شود. در این نوع معامله، صرافی یا کارگزار به کاربر وام (اهرم یا Leverage) می‌دهد تا حجم معامله‌اش را افزایش دهد.

برای مثال، فرض کنید شما ۱۰۰ دلار سرمایه دارید و با پیش‌بینی افزایش قیمت بیت کوین از اهرم ۱۰× استفاده می‌کنید. در این حالت، می‌توانید معامله لانگ (خرید) به ارزش ۱,۰۰۰ دلار باز کنید. اگر قیمت بیت کوین ۵ درصد افزایش یابد، سود شما ۵۰ دلار خواهد بود؛ یعنی ۵۰ درصد سود نسبت به سرمایه واقعی! اما اگر همان‌قدر قیمت کاهش یابد، زیان شما هم ۵۰ دلار خواهد بود و با افت بیشتر، صرافی معامله را لیکویید (بسته) می‌کند تا از ضرر بیشتر جلوگیری کند.

در معاملات اهرمی، شما می‌توانید هم از رشد قیمت (پوزیشن لانگ) و هم از ریزش بازار (پوزیشن شورت) سود بگیرید. این ویژگی باعث می‌شود مارجین تریدینگ ابزاری قدرتمند برای تریدرهای حرفه‌ای باشد که می‌خواهند از هر جهت حرکت بازار سود ببرند.

با این حال، باید توجه داشت که اهرم مانند شمشیر دو لبه است؛ می‌تواند سود را چند برابر کند یا سرمایه را در چند دقیقه از بین ببرد. بنابراین، موفقیت در معاملات اهرمی نیازمند مدیریت سرمایه دقیق، تعیین حد ضرر (Stop Loss) و کنترل احساسات است.

تفاوت معاملات اسپات، مارجین و تعهدی

حالا که با انواع معاملات آشنا شدیم، باید تفاوت هر یک از آن‌ها را هم درک کنیم.

تفاوت معاملات اسپات و مارجین (Margin Trading)

همان طور که گفتیم در معاملات اسپات، خریدار دارایی را با قیمت لحظه‌ای می‌خرد و بلافاصله مالک آن می‌شود. سود یا زیان صرفاً از تغییر قیمت بازار ناشی می‌شود. اما در معاملات مارجین، معامله‌گر با وام گرفتن از صرافی، می‌تواند چند برابر سرمایه خود معامله کند.

این روش می‌تواند سود را افزایش دهد اما ریسک لیکویید شدن (از بین رفتن کل سرمایه) نیز دارد. به همین دلیل، اسپات بیشتر برای سرمایه‌گذاران محتاط و بلندمدت مناسب است، در حالی که مارجین مخصوص تریدرهای باتجربه‌ای است که می‌توانند ریسک بالا را مدیریت کنند. در جدول زیر می‌توانید تفاوت معاملات اسپات و مارجین (Margin Trading) را بررسی کنید.

ویژگی	معاملات اسپات (Spot)	معاملات مارجین (Margin)
نوع سرمایه‌گذاری	خرید واقعی دارایی با سرمایه خود	استفاده از سرمایه قرضی برای افزایش حجم معامله
مالکیت دارایی	بلافاصله پس از خرید به کاربر منتقل می‌شود	دارایی تا زمان باز بودن معامله در وثیقه صرافی است
ریسک	پایین و محدود به سرمایه اولیه	بسیار بالا به دلیل امکان لیکویید شدن
اهرم (Leverage)	ندارد	دارد، معمولاً بین 2× تا 100×
مناسب برای	سرمایه‌گذاران بلندمدت و کم‌ریسک	معامله‌گران حرفه‌ای و پرریسک

معاملات اسپات در مقابل تعهدی (Spot vs Margin)

در معاملات اسپات، شما یک دارایی واقعی مانند بیت‌کوین یا اتریوم را خریداری می‌کنید و آن را در کیف پول خود نگه می‌دارید. در حالی که در معاملات تعهدی یا مارجین، بخشی از سرمایه را قرض می‌گیرید تا موقعیت بزرگ‌تری باز کنید.

اگر پیش‌بینی شما درست باشد، سود چندبرابر می‌شود، اما در صورت اشتباه، زیان هم شدیدتر است. مارجین ابزار مناسبی برای معامله‌گران کوتاه‌مدت و حرفه‌ای است، در حالی که اسپات گزینه‌ای امن‌تر برای سرمایه‌گذاری پایدار به شمار می‌رود. تفاوت معاملات اسپات در مقابل تعهدی (Spot vs Margin) را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید.

معیار	اسپات (Spot)	تعهدی (Margin)
منبع سرمایه	فقط سرمایه شخصی کاربر	بخشی سرمایه شخصی + وام از صرافی
زمان تسویه	فوری و نقدی	پس از بسته‌شدن پوزیشن و بازپرداخت وام
بازار صعودی یا نزولی	فقط در بازار صعودی سود دارد	هم در بازار صعودی (لانگ) و هم نزولی (شورت) سود ممکن است
پاداش و سود	وابسته به رشد قیمت واقعی دارایی	چندبرابر بسته به اهرم انتخابی
ریسک از دست‌رفتن سرمایه	پایین	بسیار بالا

فرق معاملات تعهدی و فیوچرز (Futures)

در معاملات تعهدی (مارجین)، کاربر از صرافی وام می‌گیرد تا دارایی واقعی را خریدوفروش کند، در حالی که در معاملات فیوچرز، هیچ دارایی واقعی خریداری نمی‌شود؛ بلکه تنها روی پیش‌بینی قیمت آینده قرارداد بسته می‌شود.

در فیوچرز می‌توان از اهرم‌های بزرگ‌تر استفاده کرد و حتی در ریزش بازار نیز سود گرفت، اما ریسک لیکویید شدن و ضرر ناگهانی بسیار بالاست. مارجین برای معامله‌گران نیمه‌حرفه‌ای مناسب است، در حالی که فیوچرز مخصوص کسانی است که تجربه، استراتژی و تحمل ریسک بسیار بالایی دارند. در جدول زیر می‌توانید فرق معاملات تعهدی و فیوچرز (Futures) را مشاهده کنید.

ویژگی	معاملات تعهدی (Margin)	معاملات فیوچرز (Futures)
نوع قرارداد	بدون تاریخ انقضا	دارای تاریخ سررسید مشخص
مالکیت دارایی	دارایی واقعی خریداری می‌شود	صرفاً قرارداد روی قیمت دارایی معامله می‌شود
اهرم (Leverage)	دارد، اما معمولاً محدودتر	دارد، با دامنه وسیع‌تر (تا 100×)
ریسک و پیچیدگی	بالا ولی قابل‌کنترل‌تر	بسیار بالا و مخصوص تریدرهای حرفه‌ای
تسویه و سود/زیان	پس از بسته‌شدن پوزیشن و بازپرداخت وام	در زمان انقضای قرارداد یا هنگام بستن پوزیشن

بهترین زمان استفاده از معامله اسپات و تعهدی

انتخاب زمان مناسب برای استفاده از معامله اسپات (Spot) یا تعهدی (Margin) بستگی به شرایط بازار، میزان نوسان و هدف معامله‌گر دارد. هرکدام از این دو روش در موقعیت‌های متفاوت می‌توانند عملکرد بهتری داشته باشند.

در معاملات اسپات، بهترین زمان ورود زمانی است که بازار در وضعیت پایدار یا صعودی قرار دارد. وقتی قیمت‌ها روندی مثبت دارند و احتمال رشد میان‌مدت یا بلندمدت وجود دارد، خرید دارایی در اسپات می‌تواند سود مطمئنی ایجاد کند. این نوع معامله برای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت، خرید در کف‌های قیمتی و انباشت تدریجی (DCA) بسیار مناسب است. از آنجا که در اسپات مالک واقعی دارایی هستید، حتی در صورت افت موقت قیمت می‌توانید آن را نگه دارید تا دوباره ارزش پیدا کند.

در مقابل، معاملات تعهدی یا مارجین زمانی کاربرد دارند که بازار نوسانی یا کوتاه‌مدت باشد. در چنین شرایطی معامله‌گران می‌توانند با استفاده از اهرم (Leverage) از حرکات سریع بازار در هر دو جهت صعودی (پوزیشن لانگ) یا نزولی (پوزیشن شورت) سود بگیرند. با این حال، استفاده از مارجین در دوره‌های بی‌ثباتی شدید یا بدون استراتژی مشخص می‌تواند خطرناک باشد، زیرا احتمال لیکویید شدن افزایش می‌یابد.

به طور خلاصه، اسپات برای بازارهای آرام و رو به رشد مناسب است، در حالی که مارجین برای دوره‌های نوسانی و کوتاه‌مدت عملکرد بهتری دارد. معامله‌گران حرفه‌ای معمولاً از اسپات برای سرمایه‌گذاری امن و از مارجین برای شکار فرصت‌های سریع استفاده می‌کنند تا توازن بین سود و ریسک را حفظ کنند.

کدام یک در بازار‌های مختلف بهتر است؟ اسپات یا تعهدی

انتخاب بین معاملات اسپات (Spot) و تعهدی یا مارجین (Margin) بستگی زیادی به نوع بازار، هدف سرمایه‌گذاری و میزان تحمل ریسک معامله‌گر دارد. هر دو روش در بازارهای مختلف مانند رمزارز، سهام یا فارکس کاربرد دارند، اما کارکرد و نتایج آن‌ها کاملاً متفاوت است.

در بازارهای آرام و بلندمدت، معاملات اسپات گزینه‌ای بهتر محسوب می‌شوند. در این نوع معاملات، شما دارایی واقعی را خریداری می‌کنید و مالک آن می‌شوید. بنابراین حتی در صورت افت قیمت، می‌توانید دارایی را نگه دارید تا در آینده با افزایش ارزش، سود کسب کنید. اسپات برای سرمایه‌گذاران بلندمدت (HODLerها) که به رشد تدریجی بازار باور دارند، مناسب‌تر است. در بازار رمزارزها یا سهام، بسیاری از افراد با خرید در کف و فروش در سقف، سود قابل‌توجهی بدون ریسک از بین رفتن سرمایه اولیه به‌دست می‌آورند.

در مقابل، معاملات تعهدی یا مارجین بیشتر برای بازارهای پرنوسان و کوتاه‌مدت مناسب‌اند؛ جایی که معامله‌گر می‌خواهد از تغییرات سریع قیمت در مدت‌زمان کوتاه سود بگیرد. در این روش با استفاده از اهرم (Leverage) می‌توان چند برابر سرمایه واقعی معامله کرد، اما ریسک لیکویید شدن نیز بالاست. مارجین برای کسانی مناسب است که دانش تحلیل تکنیکال دارند، بازار را لحظه‌به‌لحظه دنبال می‌کنند و می‌توانند احساسات خود را کنترل کنند.

پس در بازارهای صعودی و با ثبات، اسپات گزینه‌ای امن‌تر و منطقی‌تر است. اما در بازارهای پرنوسان یا زمانی که فرصت‌های کوتاه‌مدت وجود دارد، مارجین می‌تواند سودآورتر باشد؛ البته برای افراد حرفه‌ای و ریسک‌پذیر.

جمع‌بندی

برای جواب دادن به سوال «چگونه تریدر شویم؟» حتما باید تفاوت انواع معاملات را بدانیم. معاملات اسپات برای افرادی مناسب است که به‌دنبال سرمایه‌گذاری واقعی، کم‌ریسک و بلندمدت هستند، چون مالک دارایی می‌شوند و نیازی به بازپرداخت یا نگرانی از لیکویید شدن ندارند. در مقابل، معاملات تعهدی یا مارجین با استفاده از اهرم، امکان کسب سود چند برابری را فراهم می‌کنند اما ریسک از دست‌رفتن کل سرمایه نیز در آن‌ها بالاست. انتخاب میان این دو به هدف، تجربه و روحیه ریسک‌پذیری تریدرها بستگی دارد. بهترین راه، استفاده ترکیبی از هر دو روش است؛ اسپات برای نگهداری بلندمدت و مارجین برای معاملات کوتاه‌مدت و فرصت‌های سریع بازار.

سوالات متداول

تفاوت اصلی معامله اسپات با تعهدی چیست؟

در اسپات دارایی واقعی خریداری می‌شود، اما در تعهدی با سرمایه قرضی معامله انجام می‌گیرد.

چگونه معاملات اسپات ریسک کمتری دارد؟

چون بدون اهرم و بدهی انجام می‌شود و ضرر فقط محدود به سرمایه اصلی است.

آیا در معاملات تعهدی کل سرمایه از دست می‌رود؟

بله، در صورت حرکت خلاف جهت بازار ممکن است معامله لیکویید شده و کل سرمایه از بین برود.

در بازار اسپات چگونه می‌توان از ریزش قیمت‌ها سود برد؟

در اسپات نمی‌توان از ریزش مستقیم سود گرفت، اما می‌توان در کف قیمت خرید و در بازگشت بازار فروش کرد.

بهترین نوع معامله برای افراد مبتدی چیست؟

معاملات اسپات، چون ساده‌تر، شفاف‌تر و کم‌ریسک‌تر است.

معاملات تعهدی چطور باعث چند برابر شدن سود می‌شود؟

با استفاده از اهرم (Leverage) می‌توان چند برابر سرمایه واقعی معامله کرد و سود را افزایش داد.